Hoe stem je een klarinet (en moet dat eigenlijk?)

Een klarinet hoeft in principe niet “gestemd” te worden zoals een snaarinstrument. De basisstemming ligt namelijk vast in het ontwerp. Wat wel belangrijk is, is dat je als speler zorgt voor een goede intonatie. Dat betekent dat je tijdens het spelen kleine aanpassingen maakt zodat je zuiver klinkt binnen een ensemble of met een stemapparaat.

Wanneer een klarinet toch afwijkend klinkt, ligt dat meestal aan factoren zoals temperatuur, riet, mondstuk of techniek.

Waarom klinkt een klarinet soms niet zuiver?

De toonhoogte van een klarinet is niet volledig constant. Er zijn verschillende invloeden die ervoor zorgen dat het instrument hoger of lager kan klinken:

• Temperatuur: een koude klarinet klinkt lager en minder stabiel, een warme klarinet klinkt juist hoger.
• Blaasdruk en ademsteun: meer druk kan de toon verhogen.
• Embouchure (mondstand): spanning en vorm van de mond beïnvloeden de toonhoogte. Een stabiele mondstand is belangrijk voor het bespelen van de klarinet, het is dus aan te raden om daar goed mee te oefenen!
• Riet en mondstuk: Materiaal en sterkte hebben invloed op intonatie en klank.

Als één van de genoemde omstandigheden afwijkt kan het lijken alsof de klarinet “niet goed gestemd” is, terwijl het eigenlijk gaat om speelomstandigheden. Daarom is het belangrijk je instrument goed te onderhouden en te oefenen met ademhalingstechnieken en een stabiele mondstand!

Hoe corrigeer je de stemming tijdens het spelen?

Hoewel je een klarinet niet technisch verstelt, kun je de stemming wel beïnvloeden door enkele praktische aanpassingen.

Een belangrijke manier is het schuiven met het mondstuk op de kurk van de bovenste sectie.

Zo doe je dat: 

• Door het mondstuk iets verder op de kurk te schuiven, wordt de toon iets hoger
• Door het mondstuk iets terug te trekken, wordt de toon iets lager

Daarnaast speelt je embouchure, je mondstand, een grote rol. Door strakker te blazen wordt de toon hoger, terwijl een lossere aanpak de toon iets verlaagt. Dit moet wel in balans blijven, omdat te veel aanpassing ten koste gaat van de klankkwaliteit.

Ook het riet heeft invloed. Een zwaarder riet kan een stabielere en iets lagere toon geven, terwijl een lichter riet makkelijker aanspreekt maar soms iets hoger kan klinken.

Het belang van opwarmen

Een klarinet reageert sterk op temperatuur. Een koud instrument kan duidelijk lager en minder stabiel klinken. Daarom is het belangrijk om altijd rustig in te spelen voordat je begint met samenspel of optreden. Na enkele minuten spelen bereikt het instrument zijn stabielere toonhoogte. 

Hoe weet je of je klarinet goed “gestemd” is?

In de praktijk wordt bij klarinet vooral gekeken naar intonatie in plaats van een vaste stemming. In samenspel stemt men meestal af op een referentietoon, vaak de A van een stemapparaat of een ander instrument. Vervolgens luister je of je noten goed mengen met de rest.

Een stemapparaat kan helpen om inzicht te krijgen in toonafwijkingen, maar uiteindelijk is luisteren het belangrijkste.

Conclusie

Een klarinet hoeft niet op de traditionele manier gestemd te worden. De basisstemming ligt vast in het instrument zelf. Wat wel belangrijk is, is het ontwikkelen van controle over intonatie door middel van ademsteun, embouchure, mondstukpositie en rietkeuze. Kleine verschillen in toonhoogte zijn normaal en worden tijdens het spelen gecorrigeerd.

Goed klarinetspel draait daarom minder om het “stemmen van het instrument” en meer om het leren beheersen van je eigen klank.

Meer weten of meteen een klarinet bekijken? Je bent welkom in de winkel van Johannes de Heer. Onze medewerkers helpen je graag!